Το ερώτημα της κτηνοτρόφου Ειρήνης Μπαρή αποτύπωσε με τον πιο άμεσο τρόπο το διακύβευμα της εκδήλωσης «Να μπορείς να ζεις στον τόπο σου», που πραγματοποιήθηκε, στην Αίθουσα Εκδηλώσεων των Λυκείων Μυτιλήνης, με πρωτοβουλία της πολιτικής ομάδας της Αριστεράς (The Left) στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και του αντιπροέδρου της, ευρωβουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ Κώστα Αρβανίτη.
Εκπρόσωποι της αυτοδιοίκησης, της εκπαίδευσης, της επιστημονικής κοινότητας, της παραγωγής και της τοπικής κοινωνίας περιέγραψαν τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν καθημερινά οι κάτοικοι της Λέσβου. Εκπαιδευτικούς που βλέπουν τον μαθητικό πληθυσμό να μειώνεται και τα σχολεία να κινδυνεύουν με υποβάθμιση, να διεκδικούν ίσες ευκαιρίες για τους νέους των νησιών. Κτηνοτρόφους, αγρότες και αλιείς να αγωνιούν για το αν θα μπορέσουν να συνεχίσουν τη δουλειά τους. Νέους ανθρώπους που επέστρεψαν στον τόπο τους, αλλά δυσκολεύονται να παραμείνουν.
Αυτές είναι οι πραγματικές διαστάσεις του δημογραφικού. Δεν είναι μόνο το πόσοι γεννιούνται και πόσοι φεύγουν. Είναι αν ένα παιδί θα έχει σχολείο στο χωριό του, αν ένας νέος θα βρει αξιοπρεπή εργασία, αν μια οικογένεια θα μπορεί να μείνει στον τόπο της και αν οι άνθρωποι που παράγουν θα έχουν τη δυνατότητα να συνεχίσουν.
Ο Κώστας Αρβανίτης έδωσε το πολιτικό στίγμα της εκδήλωσης, τονίζοντας: «Το δικαίωμα να μπορείς να ζεις στον τόπο σου, να εργάζεσαι, να δημιουργείς, να σχεδιάζεις τη ζωή σου, να ερωτεύεσαι, να παντρεύεσαι, να κάνεις παιδιά, δεν μπορεί να είναι ένα όνειρο απατηλό».
Υπογράμμισε ότι η δημογραφική συρρίκνωση δεν είναι μια ουδέτερη εξέλιξη, αλλά συνδέεται με πολιτικές επιλογές που αποδυναμώνουν τις δημόσιες υπηρεσίες, δυσκολεύουν την πρόσβαση στην υγεία και την εκπαίδευση και αφήνουν τους παραγωγούς χωρίς την αναγκαία στήριξη.
Παρουσίασε τα στοιχεία της πληθυσμιακής μείωσης στη Λέσβο, με τη Δυτική Λέσβο να καταγράφει απώλεια 13,45% την περίοδο 2011-2021, και τόνισε ότι πίσω από τους αριθμούς βρίσκονται χωριά που αδειάζουν, νέοι που αναγκάζονται να φύγουν και κοινότητες που χάνουν τη συνοχή τους. Αναφέρθηκε, επίσης, στην ανάγκη ελέγχου της διαχείρισης των ευρωπαϊκών πόρων και λογοδοσίας για τη διάθεσή τους, ενώ επανέλαβε τη δέσμευσή του να συνεχίσει τις παρεμβάσεις για τους κτηνοτρόφους και τους παραγωγούς της Λέσβου και να μεταφέρει τα ζητήματά τους στα ευρωπαϊκά όργανα. Στην εκδήλωση παρουσιάστηκε κείμενο για τη δημογραφική και κοινωνική εξέλιξη της Λέσβου, που εκπονήθηκε για λογαριασμό της Left.
Η Βασιλική Ανδρεαδέλλη ανέδειξε, μέσα από την ιστορική αναδρομή και τα πληθυσμιακά δεδομένα, τη σύνδεση της δημογραφικής μεταβολής με την υποχώρηση της παραγωγικής δραστηριότητας και την αποδυνάμωση των μικρότερων οικισμών.
Ο καθηγητής Κοινωνιολογίας και αντιπρύτανης Διεθνοποίησης και Φοιτητικής Μέριμνας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, Στράτος Γεωργούλας, έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στις οικονομικές και ταξικές διαστάσεις του δημογραφικού. Συνέδεσε τη φυγή των νέων με την απουσία σταθερής εργασίας, τους χαμηλούς μισθούς, την επισφάλεια και την απώλεια παραγωγικών δραστηριοτήτων. Περιέγραψε, μάλιστα, το αδιέξοδο της φοιτητικής στέγης στη Μυτιλήνη, με το Πανεπιστήμιο να δυσκολεύεται να εξασφαλίσει δωμάτια για τους φοιτητές, αλλά και να συναντά εμπόδια στην κατασκευή φοιτητικών εστιών. Όπως υπογράμμισε, η ανάπτυξη που στηρίζεται στην εποχική εργασία και στις βραχυχρόνιες μισθώσεις, ενώ συρρικνώνει τον πρωτογενή τομέα και τις δημόσιες υπηρεσίες, δεν δημιουργεί προϋποθέσεις για να μείνουν οι άνθρωποι στον τόπο τους. «Το ερώτημα δεν είναι απλώς γιατί φεύγουν. Ποια παραγωγική δομή τους αναγκάζει να αναζητήσουν αλλού τις δυνατότητες ζωής;»
Τις συνέπειες της πληθυσμιακής υποχώρησης στην εκπαίδευση περιέγραψε ο διευθυντής του Γενικού Λυκείου Καλλονής, Σταύρος Καραβασίλης, ζητώντας μακροπρόθεσμο σχεδιασμό για τα σχολεία του νησιού, με τη συμμετοχή εκπαιδευτικών, γονέων και αυτοδιοίκησης.
Επισήμανε, επίσης, ότι οι ιδιαίτερες συνθήκες της νησιωτικότητας πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στη συμμετοχή των σχολείων σε ευρωπαϊκά προγράμματα, όπως το Erasmus+. Η πρόεδρος των Συλλόγων Γονέων και Κηδεμόνων Δυτικής Λέσβου, Μυρσίνη Γιαννάκα, τόνισε ότι οι νέοι πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να φύγουν για σπουδές και εμπειρίες, αλλά και να επιστρέψουν, εφόσον το επιθυμούν, και να ζήσουν με αξιοπρέπεια στον τόπο τους.
Τα ευρύτερα δημογραφικά δεδομένα των νησιών του Αιγαίου παρουσίασε ο αναπληρωτής καθηγητής του Τμήματος Γεωγραφίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, Βασίλειος Γαβαλάς, αναδεικνύοντας τις διαφορετικές πορείες των νησιωτικών περιοχών και την ανάγκη ενίσχυσης του πρωτογενούς τομέα, διαφοροποίησης της οικονομικής δραστηριότητας και ανάπτυξης εναλλακτικών μορφών τουρισμού. Τις δυνατότητες της κοινωνικής και αλληλέγγυας οικονομίας για τη δημιουργία βιώσιμων θέσεων εργασίας ανέδειξε η ιστορικός και υποψήφια διδάκτορας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, Λία Πετρίδου, παρουσιάζοντας παραδείγματα τοπικών συνεταιρισμών, ενεργειακών κοινοτήτων και συλλογικών εγχειρημάτων.
Τη δική του εμπειρία επιστροφής και δημιουργίας στον τόπο καταγωγής του περιέγραψε ο Γιώργος Καριοφύλλης, ιδρυτής της Φάρμας Καριοφύλλη στον Λεπέτυμνο. Μίλησε για την προσπάθειά του να συνδυάσει την πρωτογενή παραγωγή με τον αγροτουρισμό και την εστίαση, αλλά και για τις δυσκολίες της καθημερινότητας σε ένα μικρό ορεινό χωριό.
Ο πρώην υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Σταύρος Αραχωβίτης, άσκησε κριτική στο παραγωγικό μοντέλο που ευνοεί τις μεγάλες επιχειρήσεις σε βάρος των μικρών παραγωγών. Ανέδειξε τον πλούτο των τοπικών προϊόντων της Λέσβου και την ανάγκη ουσιαστικής στήριξης της παραγωγής.
Αναφέρθηκε στην εμπειρία αντιμετώπισης του αφθώδους πυρετού το 2017, στις δυνατότητες σύνδεσης της πρωτογενούς παραγωγής με εναλλακτικές μορφές τουρισμού, αλλά και στις επιπτώσεις εμπορικών συμφωνιών όπως η Mercosur και η CETA. «Η τροφή δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται μόνο ως εμπόρευμα. Η τροφή είναι δικαίωμα», τόνισε.
Από την πλευρά της αυτοδιοίκησης, ο δήμαρχος Μυτιλήνης, Παναγιώτης Χριστόφας, αναφέρθηκε στην απώλεια πληθυσμού στην Αγιάσο και στο Πλωμάρι, στις ελλείψεις χρηματοδότησης για σχολεία, νοσοκομεία και υποδομές, αλλά και στην ανάγκη ουσιαστικής στήριξης των εργαζομένων που καλούνται να υπηρετήσουν στο νησί.
Ο δημοτικός σύμβουλος Δυτικής Λέσβου, Χάρης Μαραγκός, μεταφέροντας και την πρόθεση του δημάρχου Ταξιάρχη Βέρρου για συνεργασία των αυτοδιοικητικών φορέων, μίλησε για τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι νέοι που επιστρέφουν, αλλά δεν βρίσκουν τις οικονομικές προϋποθέσεις για να παραμείνουν. Ο πρόεδρος της Δημοτικής Κοινότητας Λεπετύμνου και κτηνοτρόφος, Θεμιστοκλής Καμμένος, περιέγραψε τις ελλείψεις σε γιατρούς και κτηνιάτρους και την προσωπική του εμπειρία από τη θανάτωση των ζώων του λόγω του αφθώδους πυρετού: «Μας σφάξανε, ναι, η ανικανότητα, η ανυπαρξία και η έλλειψη κράτους… Πως θα μείνω εγώ ξανά εδώ; Πολλές φορές ήθελα να φύγω και εγώ πίσω .. να φύγουμε στην Αθήνα, μόλις μας ήρθε αυτή η καταστροφή».
Την ανάγκη στήριξης των στρατιωτικών που υπηρετούν στις παραμεθόριες περιοχές ανέδειξε ο πρόεδρος της Ένωσης Στρατιωτικών Λέσβου, Στράτος Κατσαμπής, επισημαίνοντας ότι η αμυντική πολιτική πρέπει να έχει στο επίκεντρο και τους ανθρώπους που ζουν και υπηρετούν στα σύνορα. «Οι σύγχρονοι Ακρίτες ζητούν τα θεσμικά όπλα για να ριζώσουν, να δημιουργήσουν και να υπερασπιστούν τη γη των προγόνων τους», σημείωσε.
Ιδιαίτερα φορτισμένη ήταν η παρέμβαση της κτηνοτρόφου Ειρήνης Μπαρή, η οποία περιέγραψε την αγωνία των παραγωγών για το μέλλον των παιδιών τους και ζήτησε άμεση παρέμβαση της Πολιτείας για την αντιμετώπιση του αφθώδους πυρετού και τη στήριξη της κτηνοτροφίας. «Εμείς κάναμε το χρέος μας απέναντι στον τόπο μας. Μείναμε εδώ, δουλέψαμε εδώ, δημιουργήσαμε οικογένειες εδώ. Εσείς θα κάνετε το δικό σας; Γιατί αν αύριο φύγουν και τα παιδιά μας, δεν θα έχουμε χάσει απλώς μερικούς νέους ανθρώπους. Θα έχουμε χάσει το μέλλον της Λέσβου», τόνισε. Τέλος, ο εκπρόσωπος του Αγροτικού Αλιευτικού Συλλόγου Παράκτιας Επαγγελματικής Αλιείας Δήμου Δυτικής Λέσβου «Ο Μάκαρ», Σταύρος Νανίδης, ανέδειξε το αυξημένο κόστος λειτουργίας των αλιευτικών σκαφών, τον αθέμιτο ανταγωνισμό και τη γήρανση του κλάδου, υπογραμμίζοντας ότι «η πρωτογενής παραγωγή είναι αυτή που θα κρατήσει τον κόσμο και θα μας κρατήσει ζωντανούς».
Κοινός τόπος των παρεμβάσεων ήταν ότι οι κάτοικοι της Λέσβου δεν χρειάζονται άλλες διαπιστώσεις για ένα πρόβλημα που βιώνουν καθημερινά. Ζητούν τις προϋποθέσεις για να ζήσουν, να εργαστούν και να δημιουργήσουν στον τόπο τους. Η απάντηση απαιτεί δημόσιες πολιτικές και επενδύσεις, στήριξη της παραγωγής, της εκπαίδευσης και των δημόσιων υπηρεσιών, αλλά και ουσιαστική συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών στον σχεδιασμό του μέλλοντός τους.
Αυτή ήταν και η αφετηρία της πρωτοβουλίας της πολιτικής ομάδας της Αριστεράς (LEFT) στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο: να ακούσει την τοπική κοινωνία, να αναδείξει τις ανάγκες και τις προτάσεις της και να συμβάλει ώστε η συζήτηση να συνεχιστεί με συγκεκριμένες διεκδικήσεις και παρεμβάσεις.
