Με απόφαση του Α’ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας , οι Δήμοι και οι Περιφέρειες θα καταβάλλουν αποζημιώσεις σε ιδιώτες, όπως είναι ιδιοκτήτες, συνιδιοκτήτες και εργολάβοι, για τις ζημίες που υπέστησαν εξαιτίας παράνομων πράξεων της διοίκησης σε παραρεμάτιες περιοχές που βρίσκονται εντός ρυμοτομικού σχεδίου.
Αναφέρει συγκεκριμένα η σχετική απόφαση «…από τη χορήγηση (εκ μέρους των αρμόδιων πολεοδομικών οργάνων του Δημοσίου ή ν.π.δ.δ.) παράνομης άδειας ανέγερσης οικοδομής επί οικοπέδου σε παραρεμάτια εντός ρυμοτομικού σχεδίου περιοχή λόγω έκδοσής της κατά παράβαση των διατάξεων του άρ. 6 του ν. 880/1979, μολονότι δηλαδή δεν έχει προηγηθεί οριστική οριοθέτηση του ρέματος, αλλά μόνον προσωρινή οριοθέτηση με παράνομη πράξη της αρμόδιας πολεοδομικής αρχής που εκδόθηκε με βάση τις εκτός νομοθετικής εξουσιοδότησης (άρ. 26 Γ.Ο.Κ./1985) διατάξεις της παρ. 2 άρ. 6 του Κτιριοδομικού Κανονισμού (ΥΑ 3046/304/30.1.1989), μπορεί να θεμελιωθεί, συντρεχουσών και των λοιπών προϋποθέσεων των άρ. 105-106 Εισ.Ν.Α.Κ., ευθύνη του Δημοσίου ή του ν.π.δ.δ. προς αποζημίωση του δικαιούχου της οικοδομικής άδειας ή/και ιδιοκτήτη ή συνιδιοκτήτη του ακινήτου».
Ολόκληρη η απόφαση είναι η ακόλουθη:
ΣτΕ Α´ 1177, 1281/2026
Πρόεδρος: Τ. Κόμβου, Σύμβουλος Επικρατείας
Εισηγητής: Ε. Τζιράκη, Πάρεδρος
– Από τον συνδυασμό των διατάξεων των άρθρων 105-106 Εισ.Ν.Α.Κ., 24 παρ. 1 Συντ., 6 του ν. 880/1979, 26 του ν. 1577/1985 και 6 παρ. 2 του Κτιριοδομικού Κανονισμού συνάγονται τα ακόλουθα: Από παράβαση εκ μέρους οργάνων του Δημοσίου ή ν.π.δ.δ. διατάξεων της πολεοδομικής νομοθεσίας που θεσπίζουν γενικώς τους όρους και τις προϋποθέσεις ανέγερσης των οικοδομών και κατά τούτο εξυπηρετούν το γενικό συμφέρον -διότι αποσκοπούν προεχόντως στην ασφαλή και κατά τις απαιτήσεις της υγιεινής δόμηση αυτών επ’ ωφελεία όχι μόνον του οικοδομούντος αλλά και των ενοίκων και των περιοίκων αυτών, καθώς και των επισκεπτών και των περαστικών- αλλά παραλλήλως αποσκοπούν και στην προστασία ατομικών δικαιώματος (ή ατομικών δικαιωμάτων) ή συμφέροντος (ή συμφερόντων) ιδιωτών και, ειδικότερα, παρέχουν σε κάθε ενδιαφερόμενο το δικαίωμα να λάβει άδεια οικοδομής υπό τις προϋποθέσεις και τους όρους που τάσσουν οι διατάξεις αυτές, μπορεί να στοιχειοθετηθεί, συντρεχουσών και των λοιπών προϋποθέσεων εφαρμογής των άρ. 105-106 Εισ.Ν.Α.Κ., ευθύνη του Δημοσίου ή ν.π.δ.δ. προς αποζημίωση για την αποκατάσταση ζημίας που προκαλείται από παράνομες πράξεις ή ενέργειες ή παραλείψεις των πολεοδομικών οργάνων τους. Επομένως, από τη χορήγηση (εκ μέρους των αρμόδιων πολεοδομικών οργάνων του Δημοσίου ή ν.π.δ.δ.) παράνομης άδειας ανέγερσης οικοδομής επί οικοπέδου σε παραρεμάτια εντός ρυμοτομικού σχεδίου περιοχή λόγω έκδοσής της κατά παράβαση των διατάξεων του άρ. 6 του ν. 880/1979, μολονότι δηλαδή δεν έχει προηγηθεί οριστική οριοθέτηση του ρέματος, αλλά μόνον προσωρινή οριοθέτηση με παράνομη πράξη της αρμόδιας πολεοδομικής αρχής που εκδόθηκε με βάση τις εκτός νομοθετικής εξουσιοδότησης (άρ. 26 Γ.Ο.Κ./1985) διατάξεις της παρ. 2 άρ. 6 του Κτιριοδομικού Κανονισμού (ΥΑ 3046/304/30.1.1989), μπορεί να θεμελιωθεί, συντρεχουσών και των λοιπών προϋποθέσεων των άρ. 105-106 Εισ.Ν.Α.Κ., ευθύνη του Δημοσίου ή του ν.π.δ.δ. προς αποζημίωση του δικαιούχου της οικοδομικής άδειας ή/και ιδιοκτήτη ή συνιδιοκτήτη του ακινήτου. Το ίδιο ισχύει και προκειμένου για παράνομη πράξη προσκύρωσης, τακτοποίησης και αναλογισμού αποζημίωσης ιδιοκτησιών σε παραρεμάτια περιοχή εντός ρυμοτομικού σχεδίου ως εκ του ότι εκδόθηκε χωρίς να έχει προηγηθεί οριστική οριοθέτηση του ρέματος. Και τούτο, διότι οι διατάξεις του άρ. 6 του ν. 880/1979, κατά την έννοια των οποίων η τακτοποίηση των παραρεμάτιων ιδιοκτησιών, καθώς και η δόμηση σε παραρεμάτια εντός ρυμοτομικού σχεδίου περιοχή επιτρέπεται μόνον εφόσον έχει προηγηθεί οριστική οριοθέτηση του ρέματος, εξυπηρετούν μεν το γενικό συμφέρον, στο οποίο εντάσσεται και η κατά το άρ. 24 παρ. 1 Συντ. προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, ουσιώδες στοιχείο του οποίου αποτελούν τα ρέματα· παραλλήλως όμως οι διατάξεις αυτές αποσκοπούν στην προστασία ατομικών δικαιωμάτων ή συμφερόντων των ιδιωτών, διότι επιτρέπουν την έκδοση πράξης εφαρμογής ρυμοτομικού σχεδίου, προσκύρωσης, τακτοποίησης και αναλογισμού αποζημίωσης, καθώς και άδειας ανέγερσης οικοδομικής σε παραρεμάτιο ακίνητο υπό την προϋπόθεση ότι έχει προηγηθεί οριστική οριοθέτηση του ρέματος κατ’ εφαρμογή των διατάξεων αυτών και, ειδικότερα όσον αφορά την οικοδομική άδεια, συντρέχουν οι όροι και προϋποθέσεις δόμησης που τάσσουν οι οικείες πολεοδομικές διατάξεις.
Ενόψει των ανωτέρω:
– [Σ.τ.Ε. 1177/2026] Μη νομίμως έκρινε το διοικητικό εφετείο ότι δεν στοιχειοθετείται ευθύνη του αναιρεσίβλητου Δήμου προς αποζημίωση των αναιρεσειουσών εταιρειών κατά τα άρ. 105-106 Εισ.Ν.Α.Κ., διότι οι διατάξεις του άρ. 6 του ν. 880/1979, κατά παράβαση των οποίων (όπως δέχθηκε) εκδόθηκε η επίμαχη οικοδομική άδεια, στην παρανομία της οποίας οι αναιρεσείουσες [οι οποίες διαδοχικώς είχαν την ιδιότητα του δικαιούχου της οικοδομικής άδειας και του εργολάβου για την ανέγερση οικοδομών με το σύστημα της αντιπαροχής στο ακίνητο για το οποίο εκδόθηκε η άδεια αυτή] είχαν θεμελιώσει την αξίωσή τους προς αποζημίωση, έχουν θεσπιστεί αποκλειστικώς για την εξυπηρέτηση του γενικού συμφέροντος. [Δεκτή η αίτηση αναίρεσης. Αναιρείται η 1770/2017 απόφαση του ΔΕφΠειρ]
– [Σ.τ.Ε. 1281/2026] Μη νομίμως έκρινε το διοικητικό εφετείο ότι α) δεν στοιχειοθετείται ευθύνη των αναιρεσιβλήτων (Ελληνικό Δημόσιο, Περιφέρεια, Δήμος), κατά τα άρ. 105-106 Εισ.Ν.Α.Κ., με τη σκέψη ότι οι διατάξεις του άρ. 6 του ν. 880/1979, κατά παράβαση των οποίων εκδόθηκαν πράξη προσκύρωσης, τακτοποίησης και αναλογισμού αποζημίωσης λόγω ρυμοτομίας, καθώς και οικοδομική άδεια σε σχέση με παραρεμάτιο ακίνητο, στην παρανομία των οποίων, μεταξύ άλλων, η αναιρεσείουσα (συνιδιοκτήτρια του ακινήτου) είχε θεμελιώσει την αξίωσή της προς αποζημίωση, έχουν θεσπιστεί αποκλειστικώς για την εξυπηρέτηση του γενικού συμφέροντος και β) ήταν αλυσιτελής η έρευνα του λόγου έφεσης της αναιρεσείουσας περί παράνομης παράλειψης της Διοίκησης να ολοκληρώσει, κατ’ εφαρμογή των διατάξεων του άρ. 6 του ν. 880/1979 και κατόπιν ακυρωτικής απόφασης του Σ.τ.Ε., τη διαδικασία οριστικής οριοθέτησης του επίμαχου ρέματος, η οποία θα κατέληγε στην έκδοση π.δ/τος οριοθέτησης του ρέματος στο σύνολό του. [Δεκτή η αίτηση αναίρεσης. Αναιρείται η 2038/2019 απόφαση του ΔΕφΠειρ]
