Την πιλοτική εικόνα μιας διαφορετικής Αθήνας είχαν τη δυνατότητα να δουν όσοι συμμετείχαν στην τελευταία Συνεδρίαση του Περιφερειακού Συμβουλίου, όπου παρουσιάστηκαν τα αποτελέσματα της Α’ Φάσης του Ερευνητικού Προγράμματος για την οργάνωση του αστικού δημόσιου χώρου στο Μητροπολιτικό Κέντρο των Αθηνών. Το Πρόγραμμα υλοποιεί η Σχολή Αρχιτεκτόνων του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ), για λογαριασμό της Περιφέρειας Αττικής.
Στο πλαίσιο της Συνεδρίασης παρουσιάστηκαν πιλοτικά παραδείγματα αστικών αναπλάσεων στην Αττική και συγκεκριμένα στην περιοχή της Λ. Συγγρού, της Ιεράς Οδού και της περιοχής εκατέρωθεν του Σταθμού Λαρίσης, ενώ παράλληλα αναλύθηκαν καλές πρακτικές από αντίστοιχες παρεμβάσεις που έχουν γίνει σε άλλες χώρες του εξωτερικού. Τα παραπάνω παρουσίασαν επιστήμονες – καθηγητές του ΕΜΠ, μεταξύ των οποίων ήταν ο κ. Γ. Πολύζος, κ. Γ. Παρμενίδης, κ. Π. Τουρνικιώτης, κα Αρ. Βοζάνη, κ. Δ. Μέλισσας, κα Νέλλη Μάρδα και κ. Δ. Παπαλεξόπουλος.
Με αφετηρία την ανάγκη αντιμετώπισης της ζώνης του Σταθμού Λαρίσης ως εν δυνάμει ζώνη ‘συρραφής’ των δυο διαφορετικών περιοχών , προτείνεται η συγκρότηση ενός πλέγματος επεμβάσεων. Στο πλέγμα αυτό εντοπίζονται διαφορετικής έντασης και σημασίας σημεία σε συσχετισμό με συγκεκριμένους άξονες , έτσι ώστε μέσω της δυναμικής τους ενεργοποίησης να προκληθούν νέες συνθήκες κατοίκησης της ευρύτερης περιοχής.
Τα σημεία αυτά διαφοροποιούνται ως προς την έκταση και τον χαρακτήρα τους οργανώνοντας τύπους επεμβάσεων ανάλογα με τα χαρακτηριστικά τους. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ανάγκη ανάδειξης των εγκλωβισμένων στον ιστό λόφων του Ιππιου Κολωνού και Σκούζε και την διασύνδεση τους με τις πολιτιστικές ιστορικές διαδρομές της πόλης καθώς και στην απόπειρα επανένταξης των διάσπαρτων αστικών κενών στην ζωή της πόλης μέσα από την οργάνωση προϋποθέσεων για την υποδοχή συγκεκριμένων χρήσεων .
Ιερά Οδός
H Ιερά οδός περιγράφεται όχι ως ένας ομοιογενής άξονας, αλλά ως μια ακολουθία αστικών κόμβων που τη συσχετίζουν με την ευρύτερη πόλη και διαφοροποιούνται ποιοτικά (γεωμετρικά χαρακτηριστικά, εύρος, χαρακτήρας εκατέρωθεν περιοχών, χρήσεις, ιστορική σημασία κλπ). Οι κόμβοι που αναδεικνύονται ως σημαντικοί, με προσωρινό όριο παρέμβασης τη Λ. Θηβών, είναι οι εξής: Κόμβος Ιεράς Οδού/ οδού Πειραιώς – Ιεράς οδού/Ρέματος Προφήτη Δανιήλ – Ιεράς Οδού/Αγίας Άννης – Ιεράς Οδού/Λ. Κηφισού – Ιεράς Οδού/ Λ. Θηβών.
Η μορφή παρέμβασης που προτείνεται εκκινεί από τις στρατηγικές παρεμβάσεις στους επιμέρους κόμβους, λαμβάνοντας υπόψη τις ποιοτικές διαφοροποιήσεις και τη θέση τους στο συνολικό δίκτυο. Επιχειρεί να συμπεριλάβει πέρα από το νέο αστικό σχεδιασμό, τη δημιουργία του πλαισίου για την υποδοχή μιας τυπολογίας χρήσεων, τη δημιουργία προϋποθέσεων για τη λειτουργική και χωρική διάρθρωση των εκατέρωθεν περιοχών και την παροχή κατευθύνσεων για τη βιώσιμη ανάπτυξη του περιβάλλοντος αστικού χώρου. Η αναβάθμιση του κάθε κόμβου μπορεί να ενεργοποιήσει διαδικασίες αλλαγής σε ευρύτερες περιοχές διαμέσου της δικτύωσής του με άλλους τοπικούς ή υπερτοπικούς αστικούς κόμβους.
Σγουρός
Ο Περιφερειάρχης Αττικής, Γιάννης Σγουρός, κατά τη διάρκεια της ομιλίας του και αφού ευχαρίστησε τους καθηγητές του ΕΜΠ τόνισε:
«Κεντρικός μας στόχος στην Περιφέρεια Αττικής είναι να κάνουμε την πολύπαθη Αθήνα μας, καλύτερη για τους κατοίκους της και ελκυστικότερη για τους επισκέπτες της», ενώ ο κ. Σγουρός αναφερόμενος στη σημασία ενός ολοκληρωμένου στρατηγικού σχεδιασμού επεσήμανε:
«Καμία δράση δεν είναι αποτελεσματική, όταν γίνεται αποσπασματικά και δεν εντάσσεται σε έναν γενικότερο σχεδιασμό, αλλά και κανένας σχεδιασμός δεν είναι ουσιαστικός, εάν μείνει στα χαρτιά. Ο επιτυχημένος συνδυασμός στρατηγικού σχεδιασμού και υλοποίησής του, εξασφαλίζεται με την αξιοποίηση της επιστημονικής γνώσης και αυτό ακριβώς επιδιώκουμε με το Πρόγραμμα αυτό. Η εποχή των ασύνδετων μικρών έργων, που ικανοποιούν μόνον τους κατοίκους της κάθε γειτονιάς, είναι πλέον παρωχημένη ως αντίληψη. Τώρα πια, οι αναπλάσεις θα πρέπει να αντιμετωπίζονται σαν κομμάτια μιας ενιαίας αλυσίδας, κάθε κόμβος της οποίας, ενισχύει τον επόμενο και έχει οφέλη, που διαχέονται και αθροιστικά πολλαπλασιάζονται.
Είναι πάγια θέση μας, πως η Περιφέρεια Αττικής, ιδιαίτερα και ως μητροπολιτική Περιφέρεια, πρέπει να έχει τη συνολική επίβλεψη και διαχείριση των χωροταξικών και πολεοδομικών θεμάτων που αφορούν στην περιοχή της. Η ένταξη του ΟΡΣΑ στην Περιφέρειά μας, όχι μόνο δεν θα τον αποδυναμώσει, αλλά θα τον καταστήσει το κυρίαρχο όργανο σχεδιασμού της χωροταξικής αναδιάρθρωσης της Αττικής».
Το πρόγραμμα
Το αντικείμενο του ερευνητικού προγράμματος περιλαμβάνει τον προσδιορισμό, την αξιολόγηση και την προδιαγραφή ενός σύνθετου πλέγματος δράσεων που θα συμβάλλουν στη βελτίωση των συνθηκών κατοίκησης του αστικού χώρου σε στρατηγικά επιλεγμένες περιοχές του Πολεοδομικού Συγκροτήματος της Αθήνας και ειδικότερα στο Μητροπολιτικό του Κέντρο.
Σκοπός της έρευνας είναι να παρασχεθεί η δυνατότητα στην Περιφέρεια Αττικής να λαμβάνει αποφάσεις για παρεμβάσεις στο Μητροπολιτικό Κέντρο, έχοντας υπόψη:
- ένα γενικό πλαίσιο ολοκληρωμένης παρέμβασης ως προς το οποίο κάθε επιμέρους δράση θα συνέβαλλε στην υλοποίησή του,
- ένα γενικό πλαίσιο συναίνεσης βάσει του οποίου οι δράσεις θα μπορούσαν να τύχουν ευρείας αποδοχής από τους εμπλεκόμενους φορείς, καθώς και
- ένα γενικό πλαίσιο αξιολόγησης των προτεινόμενων παρεμβάσεων:
– ως προς τη δυνατότητα εφαρμογής τους σε διαφορετικές περιπτώσεις στο ευρύτερο Μητροπολιτικό κέντρο,
– ως προς την δυνατότητα χρηματοδότησης και υλοποίησής τους,
– ως προς τη συνέργειά τους στην αναπτυξιακή πολιτική για το Μητροπολιτικό Κέντρο.
Με την ολοκλήρωση της Α’ φάσης του προγράμματος έγινε η συγκρότηση των γενικών πλαισίων του ορισμού του όλου, της δημόσιας αποδοχής και των κριτηρίων αξιολόγησης που αναφέρεται στο επίπεδο διοίκησης της Περιφέρειας Αττικής. Η Περιφέρεια ως ενδιάμεσο επίπεδο μεταξύ του Υπουργείου και του Δήμου οριοθετεί και σημαίνει τη δικαιοδοσία της διαπερνώντας τα όρια των δήμων εντός αυτής, μέσα από λογικές συγκρότησης της περιφερειακής ενότητας.
Η βασική πρόταση της Α’ Φάσης του ερευνητικού προγράμματος διατυπώνεται επιγραμματικά ως εξής:
Το είδος των αστικών παρεμβάσεων στο διοικητικό επίπεδο της Περιφέρειας προσδιορίζεται σύμφωνα με την τυπολογία των διαδημοτικών σχέσεων που αναπτύσσονται κατά τη διέλευση των αστικών διαδρομών που χαρακτηρίζουν την ενότητα της Περιφέρειας και που αναφέρονται στον πολιτισμό, στην επιχειρηματικότητα, καθώς και στο φυσικό και ιστορικό περιβάλλον.
Το συνολικό δίκτυο των στρατηγικών παρεμβάσεων εισάγει μια νέα κλίμακα διαχείρισης και παραγωγής δημόσιου χώρου, που ανταποκρίνεται στη νέα θεσμική κλίμακα του οργάνου της Περιφέρεια Αττικής.
Στο τέλος της Α’ Φάσης προσδιορίζονται, περιγράφονται και τεκμηριώνονται οι καταρχάς κόμβοι του δικτύου, νευραλγικές αλληλοεξαρτόμενες παρεμβάσεις σε διαφορετικές κλίμακες και με διαφορετικό χρονικό ορίζοντα υλοποίησης (βλ. πίνακα προτεινόμενων παρεμβάσεων και τη χαρτογράφησή τους). Μελλοντικά, το δίκτυο δύναται να διεγείρει ένα πλήθος άλλων εξαρτόμενων παρεμβάσεων υπερτοπικών ή τοπικών, μικρής ή μεγάλης κλίμακας. Με τη σταδιακή πρόσθεση νέων κόμβων/παρεμβάσεων το δίκτυο θα εμπλουτίζεται πυκνούμενο και επεκτεινόμενο.
Στη Β’ φάση θα δοθούν οι προδιαγραφές για τη σύνταξη προγραμμάτων αρχιτεκτονικών διαγωνισμών και μελετών βάσει των οποίων θα υλοποιηθούν τα έργα κατά προτεραιότητα.
| Έργα Α’ προτεραιότητας | Εξαρτώμενα έργα Β’ προτεραιότητας | Εξαρτώμενα έργα Γ’ προτεραιότητας | |||
| 1 | Το κομβικό σύστημα της Συγγρού (κωδ. 1) | 1.1.1 | Κόμβος Συγγρού -Καλλιρόης (κωδ. 15) | 1.2.1 | Χαμοστέρνας (κωδ. 2) |
| 1.1.2 | Κόμβος Δέλτα Φαλήρου (κωδ. 16) | ||||
| 2 | Το κομβικό σύστημα του Σταθμού Λαρίσης
(κωδ. 9) |
2.1.1 | Κόμβος Σεπολίων / γραμμές ΟΣΕ (κωδ. 10) | 2.2.1 | Λόφοι (Ελικών, Σκουζέ, Ιππίου Κολωνού) (κωδ. 22) |
| 2.1.2 | Κόμβος Λένορμαν / Κωνσταντινουπόλεως (κωδ. 25) | 2.2.2 | Αρχαιολογικοί Χώροι (Ακαδημία Πλάτωνος, Λόφος Ιππίου Κολωνού) (κωδ. 23) | ||
| 2.1.3 | Κόμβος Τρεις Γέφυρες (κωδ. 19) | 2.2.3 | Αστικοί Θύλακες – Αστικά Κενά (κωδ. 24) | ||
| 2.2.4 | Κόμβος Κωνσταντινουπόλεως / Λεωφόρος Αθηνών (κωδ. 26) | ||||
| 2.2.5 | Λένορμαν (κωδ. 6) | ||||
| 2.2.6 | Κόμβος Εθνικής οδού/ Λένορμαν (κωδ. 21) | ||||
| 2.2.7 | Κόμβος Εθνικής οδού/ Δυρραχίου (κωδ. 19) | ||||
| 3 | Κόμβος Χαμοστέρνας – Ταύρου (Πλατεία Τριών Δήμων) (κωδ. 12) | 3.1.1 | Ιλισός (Πράσινο Ποτάμι) (κωδ. 7) | 3.2.1 | Μακρά Τείχη (κωδ. 3) |
| 3.2.2 | Χαμοστέρνας (κωδ. 2) | ||||
| 4 | Κόμβος Ιεράς οδού / Αγίας Άννης (κωδ. 14) | 4.1.1 | Κόμβος Εθνικής οδού / Ιεράς οδού (κωδ. 20) | 4.2.1 | Ιερά οδός (κωδ. 4) |
| 4.1.2 | Προφήτης Δανιήλ (κωδ. 11) | 4.2.2 | Κόμβοι Εθνικής οδού με Λεωφόρο Αθηνών, Πέτρου Ράλλη, Ορφέως, γραμμές ΟΣΕ (κωδ. 20) | ||
| 4.2.3 | Αγίας Άννης (κωδ. 5) | ||||
| 4.2.4 | Κόμβος Ιεράς Οδού / Πειραιώς (Κεραμεικός) (κωδ. 27) | ||||
| 5 | Κόμβος Πειραιώς / Σκυλίτση (Η Πύλη του Πειραιά) (κωδ. 13) | 5.1.1 | Κόμβος Πειραιώς / Κηφισού (Κηφισός – Μακρά Τείχη) (κωδ. 18) | 5.2.1 | Μακρά Τείχη (κωδ.3) |
| 5.1.2 | Κόμβος Κηφισού – Παραλιακό μέτωπο (Κόμβος Σ.Ε.Φ.) (κωδ. 17) | 5.2.2 | Κηφισός (από τον κόμβο Πειραιώς ως τις εκβολές) (κωδ.8) | ||
Το δίκτυο των προτεινόμενων παρεμβάσεων ιεραρχημένων ως προς τα κριτήρια αξιολόγησης
Παπαδημητρίου
Στη συνέχεια το λόγο πήρε η Αντιπεριφερειάρχης Κεντρικού Τομέα Αθηνών, ,Άννα Παπαδημητρίου Τσάτσου, η οποία ανέδειξε το σημαντικό ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η Περιφέρεια Αττικής στην ενεργοποίηση των μητροπολιτών λειτουργιών, όπως άλλωστε αυτές ορίζονται από το Νόμο του Καλλικράτη. Συγκεκριμένα η κα Παπαδημητρίου τόνισε, μεταξύ άλλων:
«Η ενεργοποίηση των μητροπολιτικών λειτουργιών αποτελεί μοναδική ευκαιρία για να ενισχυθεί ο ρόλος της Περιφέρειας Αττικής. Στον τομέα των αστικών αναπλάσεων, εάν ο επόμενος σχεδιασμός προκύψει από επιλεγμένες και επεξεργασμένες ολοκληρωμένες παρεμβάσεις διαδημοτικού χαρακτήρα, θα έχουμε κερδίσει ένα σημαντικό στοίχημα στη διεκδίκηση ενός ενισχυμένου ρόλου ως δεύτερος βαθμός αυτοδιοίκησης.
Οφείλουμε να απεγκλωβιστούμε από το ρόλο του απλού χρηματοδότη προτάσεων και να γίνουμε ουσιαστικός φορέας υλοποίησης ολοκληρωμένων παρεμβάσεων στην κατεύθυνση της βιώσιμης και περιβαλλοντικής ανάπτυξης».
Οι μελετητές
Ο κ. Πολύζος από τη μεριά του υποστήριξε πως υπήρξε έως τώρα μία έλλειψη στρατηγικού σχεδιασμού του αστικού χώρου και τόνισε πως η ανάθεση της αρμοδιότητας του ΟΡΣΑ στην Περιφέρεια είναι απολύτως σωστή. Απαιτείται, συνέχισε, ο συντονισμός ιδιωτικών και δημόσιων πόρων για τη χωρική αποκέντρωση. Η δημιουργία πράσινων μεγάλων διαδρομών που θα συνδυαστούν με πολιτιστικές διαδρομές θα συνδράμουν στην αστική ανασυγκρότηση.
Στη συνέχεια το λόγο πήρε ο κ. Παρμενίδης, ο οποίος ανέφερε πως είναι σημαντικό να κατανοήσουμε τί σημαίνει να προχωρούμε σε ολοκληρωμένες στρατηγικές επιλογές, έτσι ώστε να μπορούμε να κάνουμε σωστές και στοχευμένες αστικές παρεμβάσεις, όπως αυτές που πρόκειται να γίνουν στο μητροπολιτικό κέντρο της Αθήνας.
Η κα Βοζάνη τόνισε πως οφείλουμε να αξιοποιήσουμε τα κονδύλια από κάποια ευρωπαϊκά προγράμματα για να αξιοποιήσουμε τα αστικά κενά που υπάρχουν, όπως για παράδειγμα άχτιστα και εγκαταλελειμμένα κτίρια. Η αξιοποίηση των αστικών κενών αποτελεί σημαντικό εργαλείο στις αστικές αναπλάσεις σε όλους τους Δήμους, αρκεί να λυθεί το θεσμικό πλαίσιο.
Ο κ. Τουρνικιώτης παρουσίασε την πιλοτική εφαρμογή της μετατροπής της κλειστής Λεωφόρου Συγγρού σε μία αστική λεωφόρο σε συνδυασμό με τα έργα που θα γίνονται στο κέντρο και στο παραλιακό μέτωπο. Η νέα Λεωφόρος Συγγρού θα αποτελεί την οδό των αυτοκινήτων και των πεζών, μία λειτουργική Λεωφόρο πολιτισμού.
Η κα Μάρδα ανέλυσε την υφιστάμενη κατάσταση και τα προβλήματα της περιοχής, εστιάζοντας κυρίως στις συνθήκες που επικρατούν σήμερα στην Ιερά οδό. Ο κ. Παπαλεξόπουλος τέλος, ανέλυσε στρατηγικές για τα αστικά συστήματα καινοτομίας.
Στο link μπορείτε να βρείτε τις παρουσιάσεις των καθηγητών του ΕΜΠ:http://www.patt.gov.gr/main/index.php?option=com_content&view=article&id=7792%3A2013-07-22-11-15-39&catid=31%3A2008-10-08-06-14-11&Itemid=17&lang=el
