Το Ευρωπαϊκό Ίδρυμα για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβίωσης και Εργασίας (Eurofound) είναι οργανισμός της Ε.Ε., με έδρα στο Δουβλίνο. Ιδρύθηκε το 1975, με σκοπό να συμβάλλει στον σχεδιασμό και την καθιέρωση καλύτερων συνθηκών διαβίωσης και εργασίας στην Ευρώπη.
Κατά καιρούς στην ιστοσελίδα του δημοσιεύονται σύντομα άρθρα που συμπυκνώνουν τα αποτελέσματα ερευνών που αφορούν την προσχολική αγωγή και φροντίδα (Π.Α.Φ.). Το κείμενο μεταφράστηκε από τον υποφαινόμενο και έγιναν οι αναγκαίες προσαρμογές ώστε να είναι κατανοητό στον έλληνα αναγνώστη. Το αρχικό άρθρο γράφτηκε από τον D. Molinuevo, ερευνητή του Eurofound.
Πρόσβαση στην προσχολική αγωγή και φροντίδα
Η πρόσβαση στην Π.Α.Φ.[1] είναι σημαντική: α) για την προώθηση ίσων ευκαιριών σε όλα τα παιδιά, β) για την ισορροπία οικογενειακής – επαγγελματικής ζωής των γονιών και γ) για τη συμμετοχή των μητέρων των μικρών παιδιών στην αγορά εργασίας.
Στις χώρες της Ε.Ε. παρατηρούνται μεγάλες διαφορές στην παροχή υπηρεσιών Π.Α.Φ. και στην πρόσβαση των οικογενειών σε αυτές. Τα εμπόδια που καταγράφονται αφορούν κυρίως το κόστος, τις ώρες λειτουργίας και την ποιότητα της Π.Α.Φ. Στην τελευταία έρευνα για την ποιότητα ζωής στην Ευρώπη (2012) που διενήργησε το Eurofound, παρέχονται σημαντικές πληροφορίες για τα εμπόδια αυτά.
Το κόστος αποτελεί το μεγαλύτερο εμπόδιο για τη συμμετοχή των ερωτηθέντων (59% μ.ο.) στις υπηρεσίες Π.Α.Φ. και φθάνει το 78% στην Ελλάδα, Μάλτα και Ηνωμένο Βασίλειο. Η έλλειψη υπηρεσιών Π.Α.Φ. και οι λίστες αναμονής (διαθεσιμότητα) συνιστούν εμπόδιο για το 58% (μ.ο.) των χρηστών, που φθάνει το 70% για την Ελλάδα και την Γαλλία. Η πρόσβαση (απόσταση, ώρες λειτουργίας) αποτελεί πρόβλημα για το 41% (μ.ο.) των ερωτηθέντων. Τέλος η κακή ποιότητα υπηρεσιών Π.Α.Φ. αναφέρεται ως εμπόδιο από το 27% (μ.ο.) των χρηστών και το ποσοστό αυτό φθάνει το 63% στην Ελλάδα και το 47% στη Ρουμανία.
Παιδιά με ειδικές ανάγκες και ολοκληρωμένες πρακτικές
Στα εμπόδια αυτά προστίθενται οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα μικρά παιδιά που μεγαλώνουν σε μειονεκτικά περιβάλλοντα. Παιδιά με μαθησιακές δυσκολίες από πτωχές οικογένειες, οικογένειες μεταναστών, Ρομά, καθώς και παιδιά με αναπηρίες. Η συμμετοχή των παιδιών αυτών σε ποιοτικές υπηρεσίες Π.Α.Φ. έχει αποδειχθεί ότι συνεπάγεται πολλαπλά οφέλη για τα ίδια και για τις οικογένειές τους.
Οι δυσκολίες πρόσβασης – ένταξης σε υπηρεσίες Π.Α.Φ. αφορούν τις αρνητικές συμπεριφορές του προσωπικού ή και των γονιών των άλλων παιδιών, την έλλειψη κατάλληλων εκπαιδευτικών μεθόδων και ειδικού παιδαγωγικού υλικού και τις αδυναμίες του προσωπικού σε ότι αφορά την μεταχείριση της διαφορετικότητας και την ικανότητα έγκαιρης διάγνωσης των ειδικών αναγκών των παιδιών αυτών.
Μέσα από έρευνες και μελέτες, το Eurofound έχει εντοπίσει ολοκληρωμένες πρακτικές με πετυχημένα αποτελέσματα, που διευκολύνουν τα παιδιά με ειδικές ανάγκες να ενταχθούν σε κανονικές υπηρεσίες προσχολικής αγωγής και φροντίδας. Οι πρακτικές αυτές αφορούν:
- Την εκπαίδευση του παιδαγωγικού προσωπικού ή και την υποστήριξή του από ειδικούς
- Την εκπόνηση ολοκληρωμένων σχεδίων δράσης και
- Συμπληρωματικές χρηματοδοτήσεις
Στις περισσότερες καλές πρακτικές ενσωμάτωσης παιδιών με ειδικές ανάγκες καταγράφονται οργανωμένες συνεργασίες δομών προσχολικής αγωγής με κοινωνικές υπηρεσίες ή και με μη κυβερνητικές οργανώσεις. Επίσης η συνεργασία με την τοπική αυτοδιοίκηση θεωρείται σημαντική, αφού οι δομές Π.Α.Φ. δεν μπορούν μόνες τους να επιβάλουν αλλαγές και χρειάζονται τόσο την χρηματοδοτική όσο και την πολιτική στήριξη των αιρετών αρχών.
Σχόλια – παρατηρήσεις
Η εικόνα για την χώρα μας διαμορφώνεται ως εξής:
- Το 78% των χρηστών υπηρεσιών Π.Α.Φ. αναφέρει ότι το κόστος των υπηρεσιών αυτών αποτελεί το πιο σημαντικό εμπόδιο. Το ποσοστό αυτό είναι το υψηλότερο στην Ε.Ε., παρά την εφαρμογή του προγράμματος «Εναρμόνιση οικογενειακής και επαγγελματικής ζωής» (57.000 θέσεις το 2012-13 και 43.000 το 2011-12).
- Η διαθεσιμότητα θέσεων αποτελεί για το 70% των χρηστών (επίσης το υψηλότερο ποσοστό στην Ε.Ε.) το δεύτερο πιο σημαντικό εμπόδιο για την πρόσβασή τους σε υπηρεσίες Π.Α.Φ.
- Το 63% των χρηστών (το μεγαλύτερο στην Ε.Ε.) αναφέρει ότι το θέμα της ποιότητας των υπηρεσιών Π.Α.Φ., συνιστά ένα σημαντικό πρόβλημα.
Οι μεγάλες ελλείψεις και τα προβλήματα λειτουργίας της προσχολικής αγωγής και φροντίδας στη χώρα μας, τεκμηριώνονται για άλλη μία φορά. Οι οικογένειες δεν μπορούν να καλύψουν τα κόστη των τροφείων / διδάκτρων, δεν υπάρχουν παιδικοί σταθμοί, ενώ και η ποιότητα του παιδαγωγικού έργου κρίνεται χαμηλή. Ουσιαστικά αποτελούμε την πιο ελλειμματική χώρα στην Ε.Ε. σε υπηρεσίες Π.Α.Φ.
Τάσος Σαπουνάκης, οικονομολόγος
– σύμβουλος τοπικής αυτοδιοίκησης
[1] Στην Ε.Ε. χρησιμοποιείται ο όρος «προσχολική αγωγή και φροντίδα» που περιγράφει με ακρίβεια τις υπηρεσίες που παρέχονται στα βρέφη και νήπια. Στην Ελλάδα χρησιμοποιείται κυρίως ο όρος «βρεφονηπιακοί – παιδικοί σταθμοί». Οι διαφορές είναι σημαντικές και αφορούν το περιεχόμενο των παρεχομένων υπηρεσιών, την προνοιακή αντίληψη που διαπερνά την ελληνική πραγματικότητα, αλλά και τη συνηθισμένη σύγχυση που παρατηρείται στη χώρα μας: Στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες προσδιορίζονται το περιεχόμενο και οι λειτουργίες μιας πολιτικής και ακολουθούν οι δομές, στην Ελλάδα καθορίζονται οι δομές και ακολουθούν οι πολιτικές.
